Ынах

Биики_Домох диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Ынах - дьиэ сүөһүтэ.

Сомоҕо домох[уларыт]

  • Ынаҕы ыҥыырдаабыкка дылы.
  • Мин өлбүт ынаҕым үүттээх этэ диэбиккэ дылы.
  • Ынах үүтэ - тылыгар.

Өс хоһооно[уларыт]

  • Ынах эриэнэ таһыгар, киһи киэнэ - иһигэр.
  • Ынаҕы иккитэ сүлүллүбэт.
  • Ынах маҥыраабат, ыалдьыт сылдьыбат ыала.
  • Тарбаабыт ынах курдук.
  • Ынах үүтэ - айаҕар.
  • Муоһа суох ынахтан тирбэҕэлэспиккэ дылы.
  • Ынах көрүстэр эрэ харсарыгар дылы.
  • Үүтэ суох ынах ыҥарымтаҕай.
  • Ыт тииһиттэн ыт өлбөт, ынах муоһуттан ынах өлбөт.
  • Ынах тыла уһун даа тугу даа гыммат.
  • Ынах эрэ муостаах, сылгы эрэ туйахтаах, ыт эрэ тиистээх.
  • Ынах маҕыраһан, сылгы кистэһэн, Киһи кэпсэтэн билсэр.

Саха ынаҕар сыһыаннаах этиилэр[уларыт]

  •  

Саха сүөһүтүн ииттэн баран, хайдах барыс аахсыбат буолуоҥуй. Мин, холобур, сайыҥҥы өттүгэр - үүттэн, күһүнүн эт атыылаан дохуоттанабын. Холобур, ааспыт 2017 сыл түмүгүнэн, быһа холуйан, 1,5 сөлүйүөн солкуобай тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын атыылаатым. Итинтэн 900 тыһыынчата - эттэн уонна алта сүүсчэкэ тыһыынча үүттэн киирдэ. "Олохпут ыарахан, туохпут да табыллыбат" дии-дии, тугу да гыммакка төһө баҕарар олоруохха сөп. Ол эрээри хайдах оннук сатаныай?! Төһө да, бэл, Эбээн Бытантай курдук суола-ииһэ суох, оттуур-мастыыр чааһыгар ыарахан дойдуга сүөһү-сылгы ииттэн, үлэлии-хамсыы сырыттахпыт дии. Туох да халлаантан түспэт, барыта үлэттэн-сыраттан тахсар.
 

  — Бочкарева Лена Дмитриевна, Кыым, 2018 с. кулун тутар 22 к., кэпсэттэ Татьяна Захарова
  • Былыргы сахаҕа ынах сүөһүттэн атын дьоллоох, эрэйэ-буруйа суох ас-үп, сынньалаҥ ичигэс баай суоҕа. Икки-биир ынахтаах киһи ынаҕын "тыыным" диэн ааттыыра. Онон ынах сүөһү сахаҕа бастыҥ баайа, иитимньитэ буолара урут.

Андросова-Ионова М.Н. Олоҥхолор. Ырыалар. Этнографическай бэлиэтээһинэр. Ыстатыйалар. Дьокуускай, 1993,С.270

Уус-уран айымньыларга ынахха сыһыаннаах[уларыт]

  •  

Хотон-хотон муҥунан
Хоноҕор муостааҕы
Хото холбооттоо!

  Өксөкүлээх Өлөксөй, Оттоку олук алгыһа, 1912 с.
  •  

 "Кыдьыктаах, кырыктаах буолума, бу муоһунан кэйиик ынах буолума дуу, туйаҕыҥ, тэбиик, тэпсиик буолума", - дии-дии ынаҕын муоһун, туйаҕын аргыый аҕай сүгэнэн охсуталаата, ыҥырана-ыҥырана оҕотун салыы турар ынаҕы.

  Гаврилов К.О., Эрдэ ынах төрүүр кэмэ буолла / - Дьокуускай : Бичик, 1993, С. 21

Болкулуорга[уларыт]

  •  

 Үөрбэ чаҕаан муостаах үөрэ
Үөрдүһэн үмүөттээн мунньустар,
Мөҥүрээн ньиргитэр бөлүөҕэр
Бөтөрөҥ биэрэн холоруктаан оонньуур,
Харса оонньоон муоһун охсор...

  Салама тойуга, Саха сиэрин-туомун айымньылара. Новосибирскай, Наука, 2003. С.112